Mural “Pintando Nuestra Escuela de Paz”
300 pequeños artistas, con ideas, colores y alegría, pintaron la paz para todo el mundo en el muro de su escuela.
La inauguración del mural «Pintando Nuestra Escuela de Paz» en la Escuela Primaria Once de Julio en Fresnillo fue un momento jovial y emotivo. El proyecto formó parte del II Congreso Internacional de Cultura para la Paz, celebrado en Zacatecas, México. El mural, propuesto por la Fundación Unamos Culturas (Polonia), fue realizado por más de 300 estudiantes de la escuela.
El evento fue organizado por José Fernando Ruiz Tiscareño, Cynthia Karin, directora de la escuela, y la artista Orietta Aguilar, junto con artistas como Erika Won, Eduardo Arvizu y otros colaboradores.
La inauguración del mural / Inaguracja muralu
Durante la inauguración del mural, Julián Ramírez García, director de la Fundación Unamos Culturas, quien representó a Polonia en el Congreso con la ponencia «El monopolio del dolor y la jerarquización del sufrimiento», expresó su felicidad, orgullo y agradecimiento por el proyecto. Destacó:
«[…] de verdad que estoy súper admirado con el trabajo que ustedes han logrado hacer. Y también muy agradecido por la invitación de Fernando y por poder conocer esta ciudad maravillosa; y de haber contado con el apoyo de mi gran amiga y artista famosísima conocida en el mundo mundial: la profesora Orietta. […] Así que el aplauso es para ustedes: que sigan adelante, que sigan haciendo cositas, que sigan pintando, que descubran ese artista que llevan dentro de ustedes.»
Tuvimos el placer de conversar con dos de las organizadoras del evento: Cynthia Karin, directora de la escuela, y Orietta Aguilar, artista plástica y pintora.
Vistularte: ¿Cómo nació la idea de este mural?
Cynthia Karin: La iniciativa nació en el marco del Congreso de Cultura de Paz como una forma de dejar un legado permanente como para la comunidad. La idea surgió gracias al trabajo conjunto del comité organizador, toda la comunidad escolar y los artistas invitados, quienes coincidimos en la importancia de transformar un espacio colectivo en un patrimonio cultural para Fresnillo y Zacatecas.
Orietta Aguilar: Primero fue la invitación que tuve a participar en el Congreso Internacional de Cultura para la Paz en Zacatecas por parte de uno de los organizadores: Fernando Ruiz Tiscareño, a quien conocí gracias a la interacción de Julián Ramírez de Unamos Culturas y de allí comenzó la definición de nuestra participación.
La idea inicial fue realizar un taller con niñas y niños, en el que cada uno pudiera crear una pieza relacionada con la temática de la paz. Cuando definíamos la logística de la actividad Fernando me comentó la posibilidad de trabajar directamente en una barda de gran formato en la escuela primaria ‘11 de Julio’ en Fresnillo Zacatecas, sonaba como un gran reto hermoso. De allí procedí a elaborar la propuesta de trabajo en la que se planteaba fundamental que el mural no fuera una imagen diseñada por un adulto, sino una obra construida desde la visión de las y los niños.
Desde el inicio se planteó que, para ser coherente con la temática, el mural debía ser pintado por ellos mismos y que participaría toda la comunidad estudiantil, de primero a sexto grado. La paz no debía aparecer solo como un tema representado, sino como una práctica colectiva, vivida a través del trabajo conjunto, el respeto y la colaboración.
Por la magnitud del muro, pensé en una estructura que permitiera la participación ordenada de todas y todos: el espacio se dividió en aproximadamente 200 cuadros y rectángulos flotando en la pared, que fueron fondeados por colores por los niños. Sobre esos espacios, los niños plasmaron sus bocetos, integrando su mirada personal dentro de una composición colectiva.
Así, el mural nació no solo como una imagen final, sino como una experiencia colectiva, donde la paz se ejerció en el hacer: en el cuidado del espacio, en la convivencia, en la escucha y en la alegría de verse reflejados en un muro que ahora les pertenece.
Vistularte: ¿El concepto del mural surgió como una propuesta colectiva o a partir de ideas individuales?
Cynthia Karin: La propuesta artística inicial fue presentada por los artistas, pero el concepto se enriqueció de manera colectiva. El comité organizador, la comunidad escolar, los niños, las familias y los artistas aportaron ideas y significados. El resultado es una obra que representa valores compartidos como la paz, el respeto, la solidaridad, la colaboración y el cuidado mutuo.
Vistularte: ¿Cómo fue el proceso creativo y la preparación?
Cynthia Karin: Los artistas invitados propusieron este modelo de mural participativo, el cual nos pareció muy valioso porque permitía involucrar a toda la comunidad escolar. A partir de ahí se construyó una colaboración entre artistas, docentes, estudiantes, madres y padres de familia, vecinos de la escuela, personal de apoyo de la escuela, etc. El proyecto se desarrolló mediante el diálogo, el respeto a las diferentes ideas y el apoyo mutuo, demostrando que la colaboración puede generar resultados significativos para todos.
Orietta Aguilar: La preparación logística fue fundamental. Gracias a la gran comunicación y coordinación con la directora de la escuela, Mtra. Cynthia Karin Pinedo Torres, se gestionaron los permisos necesarios para cerrar las calles aledañas, se organizó a madres y padres de familia para apoyar en el fondeo del muro y se invitó a maestras y maestros a involucrarse activamente en la actividad. En todo momento hubo acompañamiento y presencia constante por parte de la dirección y del equipo de trabajo de artistas del Taller la Imagen del Rinoceronte conformado por Erika Won, Eduardo Arvizu, Emilio Acevedo, Cindy Pérez Hdz.
El proceso fue tan importante como el resultado. A través de una breve introducción sobre qué es un mural, la idea de colectividad y la temática de la paz, las niñas y los niños compartieron sus ideas, mientras unos grupos fondeaban otros dibujaban o pintaban, tanto en la calle como en sus salones.
Se pensó desde el inicio en una estructura clara que permitiera la participación de todas y todos los estudiantes de manera ordenada, cuidada y colectiva. Debido a la magnitud del muro, se decidió delimitar la barda con cinta, marcando cuadros y rectángulos papás contribuyeron muy activamente en esta labor.
Todo se desarrolló con un notable orden y sincronía. En un tiempo récord de tres días, alrededor de 330 niñas, niños y docentes participaron activamente. Las y los estudiantes trabajaron con entusiasmo, cuidado y respeto, pintando incluso bajo el sol, sin conflictos y con una gran emoción al ver cómo el muro iba tomando forma. El proceso se vivió como una experiencia alegre y significativa, donde la colaboración, la organización y el cuidado mutuo hicieron posible que el mural se construyera de manera armoniosa y colectiva.
Vistularte: ¿Por qué fue tan importante involucrar a todos los niños de la escuela en esta iniciativa colectiva?
Orietta Aguilar: Involucrar a todas las niñas y niños de la escuela, de primero a sexto grado, fue fundamental porque el objetivo del mural no era solo crear una imagen final, sino habitar la escuela como un espacio de paz. La participación de toda la comunidad estudiantil permitió que nadie quedara fuera y que cada niño y niña pudiera reconocerse como parte activa de un proyecto común.
La paz, dentro de esta experiencia, no se entendió como un concepto abstracto, sino como algo que se practica cotidianamente en el espacio escolar: al compartir el muro, respetar los turnos, escuchar las ideas de otros, colaborar, cuidarse y convivir. Al trabajar juntas y juntos en un mismo mural, la escuela se transformó temporalmente en un espacio vivo de diálogo, encuentro y cooperación.
Que cada participante tuviera un espacio propio dentro de una composición colectiva reforzó la idea de que todas las miradas son valiosas y que la diversidad puede convivir de manera armónica. Niñas y niños de distintas edades trabajaron en paralelo —algunos en la calle, otros en los salones— pero siempre comprendiendo que su aportación era necesaria para construir el mural completo.
Vistularte: Desde su perspectiva, ¿qué valor artístico y educativo tiene una actividad como esta para la comunidad y especialmente para los niños?
Cynthia Karin: Considero que tiene un enorme valor artístico, educativo y social. A través del arte, los niños aprenden que pueden participar activamente en la transformación de su entorno y divertirse. También descubren la importancia de trabajar en equipo, escuchar a los demás y respetar diferentes puntos de vista. El mural se convierte en una experiencia de aprendizaje donde los valores se viven y no solamente se enseñan de manera teórica.
Orietta Aguilar: Una actividad como esta tiene un alto valor artístico y educativo porque entiende el arte no solo como un resultado estético, sino como un proceso vivo de aprendizaje, expresión y convivencia, especialmente dentro del espacio escolar.
Desde lo artístico, el mural adquiere valor porque no responde a una única mirada ni a un diseño impuesto, sino que se construye a partir de la diversidad de visiones de las niñas y los niños. Cada imagen es una expresión auténtica, y al reunirse en una sola superficie conforma una obra colectiva que refleja la pluralidad, la imaginación y la sensibilidad de toda una comunidad. El mural se convierte así en una pieza única, irrepetible, profundamente ligada al contexto y a quienes la crearon.
En el plano educativo, el proceso fue una experiencia de aprendizaje significativo. Las y los niños no solo aprendieron qué es un mural y cómo se construye, sino que vivieron valores fundamentales como la colaboración, el respeto, la escucha y el cuidado del otro. Aprendieron a compartir un espacio, a esperar turnos, a confiar en el trabajo colectivo y a reconocer que su aportación era importante dentro de un todo mayor.
Para la comunidad escolar, este tipo de iniciativas transforma la escuela en algo más que un lugar de tránsito: la convierte en un espacio de paz vivido y practicado. El muro deja de ser solo una barda y se vuelve un punto de encuentro, memoria y pertenencia. Al ver su trabajo reflejado en el entorno cotidiano, las niñas y los niños fortalecen su vínculo con la escuela y desarrollan un sentido de responsabilidad y cuidado hacia el espacio común.
En ese sentido, el mayor valor de esta experiencia radica en que la paz no se enseñó como un concepto abstracto, sino que se experimentó a través del hacer. El arte funcionó como un lenguaje común que permitió a la infancia expresarse, dialogar y construir juntas y juntos una imagen compartida de lo que significa vivir en paz.
Vistularte: ¿Cómo reaccionaron los niños ante el proyecto? ¿Disfrutaron participar en la creación del mural?
Cynthia Karin: La respuesta de los niños fue extraordinaria. Participaron con entusiasmo, curiosidad y mucha alegría. Disfrutaron ser parte del proceso creativo y sentirse incluidos en una obra que permanecerá en su escuela y comunidad. Fue muy gratificante observar cómo se apropiaban del proyecto y cómo comprendían que sus acciones pueden contribuir a construir espacios más armoniosos y pacíficos.
Orietta Aguilar: La reacción de las niñas y los niños fue profundamente positiva desde el inicio. Mostraron entusiasmo, curiosidad y una gran disposición para participar, sintiendo el proyecto como algo propio. Disfrutaron cada etapa del proceso: desde imaginar qué querían representar, hasta ver cómo sus ideas tomaban forma en el muro junto a las de sus compañeras y compañeros.
Durante los días de trabajo se vivió un ambiente de emoción, cuidado y respeto. Las y los niños participaron con atención y responsabilidad, pintando incluso bajo el sol, sin quejas y sin conflictos. Se mostraron especialmente cuidadosos con el espacio, con los materiales y entre ellos mismos, entendiendo que se trataba de un trabajo colectivo en el que cada acción influía en el resultado común.
Algo muy significativo fue ver la alegría con la que regresaban a observar el mural en proceso y cómo se reconocían en él. Ver su propia imagen integrada en una obra más grande fortaleció su sentido de pertenencia y les permitió sentirse valorados y escuchados. Para muchos, fue la primera vez que participaron en una intervención artística de esa magnitud dentro de su escuela.
En ese sentido, no solo disfrutaron participar, sino que vivieron la experiencia como algo especial y memorable. El mural se convirtió en un reflejo de su entusiasmo y en una prueba de que, cuando se les da espacio y confianza, las niñas y los niños responden con compromiso, creatividad y una gran capacidad de colaboración.
Vistularte: ¿Por qué consideran importante promover una cultura de paz desde una edad tan temprana?
Cynthia Karin: Porque la cultura de paz se construye desde las primeras experiencias de convivencia. La infancia es una etapa fundamental para aprender valores como el respeto, la empatía, la cooperación y la resolución pacífica de conflictos. Cuando los niños crecen en ambientes donde estos valores se practican, tienen más posibilidades de convertirse en personas comprometidas con el bienestar colectivo y la construcción de comunidades más sanas.
Orietta Aguilar: Promover una cultura de paz desde la infancia es fundamental porque es en esos primeros años donde se forman las bases de la convivencia, la manera de relacionarse con los otros y de habitar los espacios comunes. Las niñas y los niños aprenden no solo a través de lo que se les dice, sino principalmente a través de lo que viven y experimentan.
Cuando la paz se trabaja desde edades tempranas, deja de ser un concepto abstracto y se transforma en una experiencia cotidiana: aprender a compartir, respetar turnos, escuchar otras ideas, colaborar y cuidar el entorno y a quienes lo habitan. Estas prácticas, integradas desde la infancia, se convierten en herramientas que los acompañan a lo largo de su vida.
En el contexto escolar, fomentar una cultura de paz significa entender la escuela no solo como un espacio de aprendizaje académico, sino como un espacio de formación humana y social. Actividades como este mural permiten que las niñas y los niños vivan la paz de manera concreta, a través del trabajo colectivo, el respeto mutuo y la construcción conjunta de algo que les pertenece.
Además, el arte tiene la capacidad de abrir canales de expresión sensibles y accesibles. A través de la creación artística, las niñas y los niños pueden expresar emociones, pensamientos e ideas que muchas veces no encuentran palabras. De este modo, el arte se convierte en un vehículo para el diálogo, la empatía y el entendimiento.
Promover una cultura de paz desde edades tempranas es apostar por comunidades más conscientes, solidarias y respetuosas. Es sembrar, desde la infancia, la idea de que convivir en paz no es solo un ideal, sino una práctica posible y necesaria que se construye día a día, en conjunto.
Vistularte: ¿Qué impacto tiene esta iniciativa en la comunidad y qué resultados esperan a largo plazo?
Cynthia Karin: Esperamos que este mural se convierta en un símbolo de identidad, pertenencia y esperanza para la comunidad. Más allá de la obra artística, buscamos inspirar formas de convivencia basadas en el respeto, el apoyo mutuo y la colaboración. También esperamos que otras escuelas, familias y comunidades puedan replicar este tipo de iniciativas en sus propios espacios, fortaleciendo así una cultura de paz que trascienda las generaciones.
Orietta Aguilar: El impacto de esta iniciativa en la comunidad escolar fue profundo e inmediato. Durante el proceso, la escuela se transformó en un espacio de encuentro, colaboración y cuidado compartido, donde niñas, niños, docentes, madres y padres de familia participaron activamente en la construcción de algo común. El mural generó un ambiente de entusiasmo, orden y respeto, fortaleciendo los vínculos entre quienes habitan cotidianamente la escuela.
A nivel comunitario, el mural se convirtió en un símbolo visible de convivencia y pertenencia. La barda dejó de ser solo un límite físico para transformarse en un soporte de memoria colectiva, donde las voces y miradas de la infancia quedaron plasmadas de manera permanente. Esto refuerza el sentido de identidad y orgullo comunitario, tanto para quienes participaron como para quienes lo observan día a día.
En cuanto a los resultados a largo plazo, el principal efecto esperado es que esta experiencia deje una huella significativa en las niñas y los niños. Haber participado en un proyecto colectivo de esta magnitud les permite comprender que sus ideas importan, que pueden colaborar sin conflicto y que son capaces de transformar su entorno de manera positiva. Estas vivencias se convierten en aprendizajes emocionales y sociales que los acompañarán más allá del mural.
Asimismo, se espera que el mural funcione como un recordatorio constante de la escuela como espacio de paz, no solo en el discurso, sino en la práctica cotidiana. Que al verlo, las y los estudiantes recuerden que la paz se construye día a día a través del respeto, la escucha y el trabajo conjunto.
A largo plazo, iniciativas como esta siembran la posibilidad de comunidades más conscientes, solidarias y participativas, donde el arte se entiende como una herramienta para el diálogo, la educación y la transformación social. El mural permanece, pero sobre todo permanece la experiencia compartida, que sigue resonando en la manera en que niñas, niños y adultos se relacionan con su escuela y entre sí.
¿Qué significa, en este contexto, “Pintando la escuela de paz”?
Cynthia Karin: Significa construir paz entre todos. No se trata únicamente de pintar una pared, sino de crear comunidad a través del arte, el diálogo y la participación. Es una invitación a reconocer que la paz se construye diariamente mediante acciones concretas de respeto, solidaridad y colaboración. Cada pincelada representa el compromiso compartido de construir un entorno mejor para todos.
Orietta Aguilar: En este contexto, pintar la escuela de paz no significa solo intervenir un muro con imágenes relacionadas con esa idea, sino transformar el espacio escolar a través de una experiencia colectiva. Significa reconocer la escuela como un lugar que no solo se habita diariamente, sino que también puede construirse simbólicamente desde el respeto, la escucha y la colaboración.
Pintar la escuela de paz fue permitir que las niñas y los niños dejaran su huella en el espacio que les pertenece, que se reconocieran como parte activa de la escuela y como capaces de transformar su entorno de manera positiva. La paz, en este caso, no se representó únicamente en las imágenes, sino que se vivió en el proceso: en la organización compartida, en el cuidado del otro, en la ausencia de conflicto y en la alegría de crear juntos.
El mural convirtió a la barda en algo más que una superficie: la transformó en un soporte de memoria, identidad y pertenencia. Al participar todas y todos, la escuela dejó de ser solo un espacio físico para convertirse en un espacio de paz vivido, donde cada gesto, cada color y cada imagen fue resultado de una práctica colectiva.
Así, pintar la escuela de paz significó habitarla de otra manera, reforzando la idea de que la convivencia pacífica no es un discurso abstracto, sino una experiencia posible que se construye día a día, especialmente cuando se les da voz, espacio y confianza a las infancias.
Vistularte: En su opinión, ¿puede el arte contribuir a difundir y enseñar una cultura de paz?
Cynthia Karin: Sin duda alguna. El arte tiene la capacidad de reunir personas, generar reflexión y fortalecer los vínculos comunitarios. A través del arte podemos expresar emociones, compartir valores y construir significados comunes. En este proyecto, el arte se convirtió en una herramienta para enseñar respeto, cooperación, empatía y sentido de pertenencia. Por ello considero que es uno de los medios más poderosos para promover una cultura de paz tanto en los niños como en la sociedad en general.
Orietta Aguilar: El arte ofrece un lenguaje accesible y universal, especialmente potente para las niñas y los niños, ya que les permite expresar ideas, emociones y vivencias que muchas veces no saben o no pueden poner en palabras. A través de la creación artística, la paz deja de ser una idea abstracta y se convierte en una experiencia concreta, vivida en el proceso: al compartir materiales, respetar turnos, escuchar a otros, colaborar y cuidar el trabajo común.
En el caso de este mural, el arte funcionó como un espacio de encuentro donde las diferencias no solo se respetaron, sino que se integraron. Cada imagen aportada por las y los niños tuvo valor en sí misma y, al reunirse en una obra colectiva, mostró que la diversidad puede convivir de manera armónica. Ese aprendizaje —vivido y no impuesto— es una base fundamental de una cultura de paz.
Para la comunidad, el arte también tiene un impacto transformador. Una obra creada colectivamente genera identidad, pertenencia y memoria, y convierte los espacios cotidianos en lugares significativos. El mural no solo comunica un mensaje de paz, sino que recuerda constantemente que esa paz fue posible porque hubo diálogo, organización y trabajo conjunto entre niñas, niños, docentes y familias.
Vistularte: ¿Qué mensaje le gustaría transmitir a la comunidad de Fresnillo, Zacatecas, y al resto de México?
Cynthia Karin: Me gustaría decir que la paz no es algo lejano ni imposible de alcanzar. La paz comienza en nuestras relaciones cotidianas, en la forma en que tratamos a los demás y en cómo colaboramos para mejorar nuestros espacios comunes. Este mural demuestra que cuando una comunidad se une alrededor de valores positivos puede crear algo bello, significativo y duradero. Los invito a creer en el poder de la participación comunitaria y del trabajo colectivo ya que la paz somos todos.
Preparación del material: Weronika Bazydło
Fotos: Cortesía de los organizadores
Mural „Malujemy Naszą Szkołę Pokoju”
300 małych artystów, z pomysłami, kolorami i radością, namalowało pokój dla całego świata na murze swojej szkoły.
Inauguracja muralu „Malujemy Naszą Szkołę Pokoju” w Szkole Podstawowej Once de Julio (Jedenastego Lipca) w miejscowości Fresnillo była radosnym i wzruszającym momentem. Projekt ten był częścią II Międzynarodowego Kongresu Kultury Pokoju, który odbył się w Zacatecas w Meksyku. Mural, zaproponowany przez Fundację Unamos Culturas (Polska), został wykonany przez ponad 300 uczniów tej szkoły.
Wydarzenie zostało zorganizowane przez José Fernando Ruiza Tiscareño, Cynthię Karin – dyrektorkę szkoły, oraz artystkę Oriettę Aguilar, wraz z takimi artystami jak Erika Won, Eduardo Arvizu i innymi współpracownikami.
La inauguración del mural / Inaguracja muralu
Podczas inauguracji muralu Julián Ramírez García, dyrektor Fundacji Unamos Culturas, który reprezentował Polskę na Kongresie z wykładem „Monopol na ból i hierarchizacja cierpienia”, wyraził swoje szczęście, dumę i wdzięczność za ten projekt. Podkreślił:
„[…] naprawdę jestem pod ogromnym wrażeniem pracy, jaką udało Wam się wykonać. Jestem również bardzo wdzięczny za zaproszenie od Fernando i za możliwość poznania tego wspaniałego miasta; a także za to, że mogłem liczyć na wsparcie mojej wielkiej przyjaciółki i sławnej artystki znanej na całym świecie: profesor Orietty. […] Tak więc brawa należą się Wam: idźcie naprzód, róbcie dalej różne rzeczy, malujcie dalej, odkrywajcie w sobie artystę, którego nosicie w środku”.
Mieliśmy przyjemność porozmawiać z dwiema organizatorkami tego wydarzenia: Cynthią Karin, dyrektorką szkoły, oraz Oriettą Aguilar, artystką plastyczką i malarką.
Vistularte: Jak zrodził się pomysł na ten mural?
Cynthia Karin: Inicjatywa zrodziła się w ramach Kongresu Kultury Pokoju jako sposób na pozostawienie trwałego dziedzictwa dla społeczności. Pomysł powstał dzięki wspólnej pracy komitetu organizacyjnego, całej społeczności szkolnej oraz zaproszonych artystów. Wszyscy zgodziliśmy się co do tego, jak ważne jest przekształcenie wspólnej przestrzeni w dziedzictwo kulturowe dla Fresnillo i Zacatecas.
Orietta Aguilar: Najpierw otrzymałam zaproszenie do udziału w Międzynarodowym Kongresie Kultury Pokoju w Zacatecas od jednego z organizatorów: Fernando Ruiza Tiscareño, którego poznałam dzięki kontaktom z Juliánem Ramírezem z Unamos Culturas. Od tego momentu zaczęliśmy definiować nasz udział.
Początkowym pomysłem było przeprowadzenie warsztatów z dziewczynkami i chłopcami, podczas których każdy mógłby stworzyć pracę związaną z tematyką pokoju. Kiedy ustalaliśmy logistykę tego działania, Fernando wspomniał mi o możliwości pracy bezpośrednio na wielkoformatowym murze w szkole podstawowej „11 de Julio” w Fresnillo, Zacatecas. Brzmiało to jak wspaniałe, piękne wyzwanie. Wtedy przystąpiłam do opracowania propozycji pracy, w której za kluczowe uznałam to, aby mural nie był obrazem zaprojektowanym przez dorosłego, lecz dziełem zbudowanym z wizji dzieci.
Od samego początku zakładano, że aby zachować spójność z tematyką, mural musi być pomalowany przez nie same i że weźmie w tym udział cała społeczność uczniowska, od pierwszej do szóstej klasy. Pokój nie miał być tylko przedstawianym tematem, ale zbiorową praktyką, przeżywaną poprzez wspólną pracę, szacunek i współpracę.
Ze względu na wielkość muru pomyślałam o strukturze, która pozwoliłaby na uporządkowany udział wszystkich: przestrzeń została podzielona na około 200 kwadratów i prostokątów „wiszących” na ścianie, które dzieci pokryły kolorowym tłem. Na tych przestrzeniach dzieci uwieczniły swoje szkice, włączając swoje osobiste spojrzenie w zbiorową kompozycję.
W ten sposób mural zrodził się nie tylko jako ostateczny obraz, ale jako zbiorowe doświadczenie, w którym pokój urzeczywistniał się w działaniu: w dbaniu o przestrzeń, we wspólnym życiu, w słuchaniu i w radości z zobaczenia samych siebie odzwierciedlonych na murze, który teraz należy do nich.
Vistularte: Czy koncepcja muralu zrodziła się jako propozycja zbiorowa, czy na podstawie indywidualnych pomysłów?
Cynthia Karin: Początkowa propozycja artystyczna została przedstawiona przez artystów, ale koncepcja została wzbogacona w sposób zbiorowy. Komitet organizacyjny, społeczność szkolna, dzieci, rodziny i artyści wnieśli swoje pomysły i znaczenia. Rezultatem jest dzieło, które reprezentuje wspólne wartości, takie jak pokój, szacunek, solidarność, współpraca i wzajemna troska.
Vistularte: Jak wyglądał proces twórczy i przygotowania?
Cynthia Karin: Zaproszeni artyści zaproponowali ten model muralu partycypacyjnego, który wydał nam się bardzo cenny, ponieważ pozwalał na zaangażowanie całej społeczności szkolnej. Na tej podstawie zbudowano współpracę między artystami, nauczycielami, uczniami, matkami i ojcami, sąsiadami szkoły, personelem pomocniczym szkoły itd. Projekt rozwijał się poprzez dialog, szacunek dla różnych pomysłów i wzajemne wsparcie, udowadniając, że współpraca może przynieść znaczące rezultaty dla wszystkich.
Orietta Aguilar: Przygotowanie logistyczne miało kluczowe znaczenie. Dzięki świetnej komunikacji i koordynacji z dyrektorką szkoły, mgr Cynthią Karin Pinedo Torres, załatwiono niezbędne pozwolenia na zamknięcie okolicznych ulic, zorganizowano rodziców do pomocy przy malowaniu tła muru i zaproszono nauczycieli do aktywnego włączenia się w to działanie. Przez cały czas obecne było wsparcie i stała obecność dyrekcji oraz zespołu artystów z Pracowni Obrazu Nosorożca (Taller la Imagen del Rinoceronte), w skład którego weszli Erika Won, Eduardo Arvizu, Emilio Acevedo i Cindy Pérez Hdz.
Proces był tak samo ważny jak rezultat. Poprzez krótkie wprowadzenie na temat tego, czym jest mural, idei zbiorowości i tematyki pokoju, dziewczynki i chłopcy dzielili się swoimi pomysłami. Podczas gdy jedne grupy malowały tło, inne rysowały lub malowały – zarówno na ulicy, jak i w swoich klasach.
Od początku myślano o jasnej strukturze, która pozwoliłaby na uporządkowany, bezpieczny i zbiorowy udział wszystkich uczniów. Ze względu na ogromne rozmiary muru zdecydowano o wyznaczeniu granic taśmą, zaznaczając kwadraty i prostokąty – rodzice bardzo aktywnie włączyli się w tę pracę.
Wszystko odbywało się w niezwykłym porządku i synchronii. W rekordowym czasie trzech dni około 330 dzieci i nauczycieli wzięło aktywny udział. Uczniowie pracowali z entuzjazmem, ostrożnością i szacunkiem, malując nawet w pełnym słońcu, bez konfliktów i z wielkim wzruszeniem patrząc, jak mur nabiera kształtów. Proces ten był przeżywany jako radosne i znaczące doświadczenie, w którym współpraca, organizacja i wzajemna troska umożliwiły zbudowanie muralu w harmonijny i zbiorowy sposób.
Vistularte: Dlaczego tak ważne było zaangażowanie wszystkich dzieci ze szkoły w tę zbiorową inicjatywę?
Orietta Aguilar: Zaangażowanie wszystkich dziewczynek i chłopców ze szkoły, od pierwszej do szóstej klasy, było fundamentalne, ponieważ celem muralu było nie tylko stworzenie ostatecznego obrazu, ale także zamieszkiwanie szkoły jako przestrzeni pokoju. Udział całej społeczności uczniowskiej sprawił, że nikt nie został pominięty i każde dziecko mogło poczuć się aktywną częścią wspólnego projektu.
Pokój w tym doświadczeniu nie był rozumiany jako abstrakcyjne pojęcie, ale jako coś, co praktykuje się codziennie w przestrzeni szkolnej: poprzez dzielenie się murem, czekanie na swoją kolej, słuchanie pomysłów innych, współpracę, dbanie o siebie nawzajem i wspólne życie. Dzięki wspólnej pracy nad jednym muralem szkoła tymczasowo przekształciła się w żywą przestrzeń dialogu, spotkania i kooperacji.
To, że każdy uczestnik miał własną przestrzeń w ramach zbiorowej kompozycji, wzmocniło przekonanie, że wszystkie spojrzenia są wartościowe, a różnorodność może współistnieć w harmonijny sposób. Dziewczynki i chłopcy w różnym wieku pracowali równolegle, jedni na ulicy, inni w klasach, ale zawsze rozumiejąc, że ich wkład jest niezbędny do stworzenia całego muralu.
Vistularte: Z Waszej perspektywy, jaką wartość artystyczną i edukacyjną ma takie działanie dla społeczności, a w szczególności dla dzieci?
Cynthia Karin: Uważam, że ma ono ogromną wartość artystyczną, edukacyjną i społeczną. Poprzez sztukę dzieci uczą się, że mogą aktywnie uczestniczyć w transformacji swojego otoczenia i dobrze się przy tym bawić. Odkrywają również znaczenie pracy zespołowej, słuchania innych i szanowania odmiennych punktów widzenia. Mural staje się doświadczeniem edukacyjnym, w którym wartości są przeżywane, a nie tylko nauczane w sposób teoretyczny.
Orietta Aguilar: Tego typu działanie ma wysoką wartość artystyczną i edukacyjną, ponieważ rozumie sztukę nie tylko jako estetyczny rezultat, ale jako żywy proces uczenia się, ekspresji i współistnienia, szczególnie w przestrzeni szkolnej.
Z artystycznego punktu widzenia mural zyskuje na wartości, ponieważ nie odpowiada jednemu spojrzeniu ani narzuconemu projektowi, ale jest budowany z różnorodności wizji dziewczynek i chłopców. Każdy obraz jest autentycznym wyrazem, a po zebraniu na jednej powierzchni tworzy zbiorowe dzieło, które odzwierciedla wielość, wyobraźnię i wrażliwość całej społeczności. Mural staje się w ten sposób dziełem unikalnym, niepowtarzalnym, głęboko powiązanym z kontekstem i z tymi, którzy go stworzyli.
W sferze edukacyjnej proces ten był doświadczeniem znaczącego uczenia się. Dzieci nie tylko dowiedziały się, czym jest mural i jak powstaje, ale także doświadczyły fundamentalnych wartości, takich jak współpraca, szacunek, słuchanie i troska o drugiego człowieka. Nauczyły się dzielić przestrzenią, czekać na swoją kolej, ufać zbiorowej pracy i uznawać, że ich wkład był ważny w ramach większej całości.
Dla społeczności szkolnej tego typu inicjatywy przekształcają szkołę w coś więcej niż tylko miejsce przejściowe: zmieniają ją w przestrzeń pokoju, którym się żyje i który się praktykuje. Mur przestaje być tylko ogrodzeniem, a staje się punktem spotkań, pamięci i przynależności. Widząc swoją pracę odzwierciedloną w codziennym otoczeniu, dziewczynki i chłopcy wzmacniają swoją więź ze szkołą i rozwijają poczucie odpowiedzialności oraz troski o wspólną przestrzeń.
W tym sensie największa wartość tego doświadczenia tkwi w tym, że pokoju nie nauczano jako abstrakcyjnego pojęcia, ale doświadczano go poprzez działanie. Sztuka zadziałała jako wspólny język, który pozwolił dzieciom wyrazić siebie, dialogować i wspólnie budować wspólny obraz tego, co oznacza życie w pokoju.
Vistularte: Jak dzieci zareagowały na ten projekt? Czy podobał im się udział w tworzeniu muralu?
Cynthia Karin: Reakcja dzieci była nadzwyczajna. Uczestniczyły z entuzjazmem, ciekawością i ogromną radością. Cieszyły się, że są częścią procesu twórczego i że czują się włączone w dzieło, które pozostanie w ich szkole i społeczności. Bardzo satysfakcjonujące było obserwowanie, jak utożsamiały się z projektem i jak rozumiały, że ich działania mogą przyczynić się do budowania bardziej harmonijnych i pokojowych przestrzeni.
Orietta Aguilar: Reakcja dziewczynek i chłopców była głęboko pozytywna od samego początku. Wykazali się entuzjazmem, ciekawością i wielką gotowością do udziału, traktując projekt jako coś własnego. Cieszyli się każdym etapem procesu: od wyobrażania sobie tego, co chcą przedstawić, po obserwowanie, jak ich pomysły nabierają kształtu na murze obok pomysłów ich koleżanek i kolegów.
Podczas dni pracy panowała atmosfera ekscytacji, troski i szacunku. Dzieci uczestniczyły z uwagą i odpowiedzialnością, malując nawet w słońcu, bez narzekań i bez konfliktów. Wykazały się szczególną dbałością o przestrzeń, materiały i o siebie nawzajem, rozumiejąc, że jest to praca zbiorowa, w której każde działanie wpływa na wspólny rezultat.
Czymś bardzo znaczącym było obserwowanie radości, z jaką wracały, by oglądać mural w trakcie powstawania, i jak się w nim odnajdywały. Zobaczenie własnego wizerunku wkomponowanego w większe dzieło wzmocniło ich poczucie przynależności i pozwoliło im poczuć się docenionymi i wysłuchanymi. Dla wielu z nich był to pierwszy raz, kiedy uczestniczyły w interwencji artystycznej o takiej skali w swojej szkole.
W tym sensie nie tylko cieszyły się z udziału, ale przeżyły to doświadczenie jako coś wyjątkowego i niezapomnianego. Mural stał się odzwierciedleniem ich entuzjazmu i dowodem na to, że kiedy daje się dzieciom przestrzeń i zaufanie, odpowiadają one zaangażowaniem, kreatywnością i wielką zdolnością do współpracy.
Vistularte: Dlaczego uważacie za ważne promowanie kultury pokoju od tak wczesnego wieku?
Cynthia Karin: Ponieważ kulturę pokoju buduje się od pierwszych doświadczeń wspólnego życia. Dzieciństwo to fundamentalny etap nauki takich wartości jak szacunek, empatia, współpraca i pokojowe rozwiązywanie konfliktów. Kiedy dzieci dorastają w środowiskach, w których te wartości są praktykowane, mają większe szanse stać się ludźmi zaangażowanymi w dobrobyt zbiorowy i budowanie zdrowszych społeczności.
Orietta Aguilar: Promowanie kultury pokoju od dzieciństwa jest kluczowe, ponieważ to właśnie w tych pierwszych latach kształtują się fundamenty współżycia, sposób relacji z innymi oraz zamieszkiwania wspólnych przestrzeni. Dziewczynki i chłopcy uczą się nie tylko poprzez to, co się im mówi, ale przede wszystkim poprzez to, czym żyją i czego doświadczają.
Kiedy nad pokojem pracuje się od najmłodszych lat, przestaje on być abstrakcyjnym pojęciem i przekształca się w codzienne doświadczenie: naukę dzielenia się, czekania na swoją kolej, słuchania innych pomysłów, współpracy oraz dbania o otoczenie i tych, którzy w nim mieszkają. Te praktyki, zintegrowane od dzieciństwa, stają się narzędziami, które towarzyszą im przez całe życie.
Inicjowanie kultury pokoju w kontekście szkolnym oznacza rozumienie szkoły nie tylko jako przestrzeni edukacji akademickiej, ale jako przestrzeni formacji ludzkiej i społecznej. Działania takie jak ten mural pozwalają dzieciom doświadczać pokoju w konkretny sposób, poprzez zbiorową pracę, wzajemny szacunek i wspólne budowanie czegoś, co należy do nich.
Ponadto sztuka ma zdolność otwierania wrażliwych i dostępnych kanałów ekspresji. Poprzez twórczość artystyczną dziewczynki i chłopcy mogą wyrażać emocje, myśli i pomysły, na które często nie znajdują słów. W ten sposób sztuka staje się narzędziem dialogu, empatii i zrozumienia.
Promowanie kultury pokoju od najmłodszych lat to stawianie na społeczności bardziej świadome, solidarne i pełne szacunku. To szczepienie od dzieciństwa myśli, że wspólne życie w pokoju to nie tylko ideał, ale możliwa i konieczna praktyka, którą buduje się dzień po dniu, wspólnie.
Vistularte: Jaki wpływ ma ta inicjatywa na społeczność i jakich rezultatów spodziewacie się w dłuższej perspektywie?
Cynthia Karin: Mamy nadzieję, że ten mural stanie się dla społeczności symbolem tożsamości, przynależności i nadziei. Poza samym dziełem artystycznym dążymy do inspirowania form współżycia opartych na szacunku, wzajemnym wsparciu i współpracy. Mamy również nadzieję, że inne szkoły, rodziny i społeczności będą mogły powielać tego typu inicjatywy w swoich własnych przestrzeniach, wzmacniając w ten sposób kulturę pokoju, która przekracza pokolenia.
Orietta Aguilar: Wpływ tej inicjatywy na społeczność szkolną był głęboki i natychmiastowy. Podczas tego procesu szkoła przekształciła się w przestrzeń spotkania, współpracy i wspólnej troski, w której dzieci, nauczyciele, matki i ojcowie aktywnie uczestniczyli w budowaniu czegoś wspólnego. Mural wygenerował atmosferę entuzjazmu, porządku i szacunku, wzmacniając więzi między tymi, którzy na co dzień przebywają w szkole.
Na poziomie społeczności lokalnej mural stał się widocznym symbolem współżycia i przynależności. Mur przestał być tylko fizyczną granicą, a przekształcił się w nośnik zbiorowej pamięci, na którym głosy i spojrzenia dzieci zostały utrwalone na stałe. Wzmacnia to poczucie tożsamości i dumy społeczności, zarówno dla tych, którzy wzięli w tym udział, jak i dla tych, którzy obserwują go każdego dnia.
Jeśli chodzi o rezultaty długoterminowe, głównym oczekiwanym efektem jest to, że doświadczenie to pozostawi znaczący ślad w dzieciach. Udział w zbiorowym projekcie o takiej skali pozwala im zrozumieć, że ich pomysły mają znaczenie, że potrafią współpracować bez konfliktów i że są w stanie pozytywnie przekształcać swoje otoczenie. Te przeżycia stają się emocjonalnymi i społecznymi lekcjami, które będą im towarzyszyć długo po zakończeniu prac nad muralem.
Oczekuje się również, że mural będzie działał jako stałe przypomnienie o szkole jako przestrzeni pokoju – nie tylko w deklaracjach, ale w codziennej praktyce. Aby uczniowie, patrząc na niego, pamiętali, że pokój buduje się dzień po dniu poprzez szacunek, słuchanie i wspólną pracę.
W dłuższej perspektywie inicjatywy takie jak ta sieją ziarno dla bardziej świadomych, solidarnych i partycypacyjnych społeczności, w których sztuka jest rozumiana jako narzędzie dialogu, edukacji i transformacji społecznej. Mural pozostaje, ale przede wszystkim pozostaje wspólne doświadczenie, które nadal rezonuje w sposobie, w jaki dzieci i dorośli odnoszą się do swojej szkoły i do siebie nawzajem.
Co w tym kontekście oznacza „Malowanie szkoły pokoju”?
Cynthia Karin: Oznacza to budowanie pokoju między wszystkimi. Nie chodzi wyłącznie o pomalowanie ściany, ale o tworzenie społeczności poprzez sztukę, dialog i partycypację. To zaproszenie do uznania, że pokój buduje się codziennie poprzez konkretne działania pełne szacunku, solidarności i współpracy. Każde pociągnięcie pędzla reprezentuje wspólne zobowiązanie do budowania lepszego otoczenia dla wszystkich.
Orietta Aguilar: W tym kontekście malowanie szkoły pokoju nie oznacza jedynie pokrycia muru obrazami związanymi z tą ideą, ale transformację przestrzeni szkolnej poprzez zbiorowe doświadczenie. Oznacza to uznanie szkoły za miejsce, w którym nie tylko przebywa się każdego dnia, ale które można również symbolicznie budować na szacunku, słuchaniu i współpracy.
Malowanie szkoły pokoju polegało na pozwoleniu dzieciom na pozostawienie swojego śladu w przestrzeni, która do nich należy, na tym, by poczuły się aktywną częścią szkoły i dostrzegły swoją zdolność do pozytywnego zmieniania otoczenia. Pokój w tym przypadku nie został jedynie przedstawiony na obrazach, ale był przeżywany w procesie: we wspólnej organizacji, w trosce o drugiego człowieka, w braku konfliktów i w radości ze wspólnego tworzenia.
Mural sprawił, że mur stał się czymś więcej niż powierzchnią: przekształcił go w nośnik pamięci, tożsamości i przynależności. Dzięki udziałowi wszystkich, szkoła przestała być tylko przestrzenią fizyczną, a stała się przestrzenią pokoju przeżywanego, gdzie każdy gest, każdy kolor i każdy obraz był wynikiem zbiorowej praktyki.
W ten sposób malowanie szkoły pokoju oznaczało zamieszkiwanie jej w inny sposób, wzmacniając przekonanie, że pokojowe współżycie nie jest abstrakcyjnym dyskursem, ale możliwym doświadczeniem, które buduje się dzień po dniu, zwłaszcza gdy daje się dzieciom głos, przestrzeń i zaufanie.
Vistularte: Czy w Waszej opinii sztuka może przyczynić się do szerzenia i nauczania kultury pokoju?
Cynthia Karin: Bez cienia wątpliwości. Sztuka ma zdolność łączenia ludzi, generowania refleksji i wzmacniania więzi społecznych. Poprzez sztukę możemy wyrażać emocje, dzielić się wartościami i budować wspólne znaczenia. W tym projekcie sztuka stała się narzędziem do nauki szacunku, współpracy, empatii i poczucia przynależności. Z tego powodu uważam, że jest to jedno z najpotężniejszych mediów do promowania kultury pokoju zarówno wśród dzieci, jak i w całym społeczeństwie.
Orietta Aguilar: Sztuka oferuje przystępny i uniwersalny język, szczególnie potężny dla dzieci, ponieważ pozwala im wyrażać pomysły, emocje i przeżycia, których często nie potrafią lub nie mogą ubrać w słowa. Poprzez twórczość artystyczną pokój przestaje być abstrakcyjną ideą, a staje się konkretnym doświadczeniem przeżywanym w procesie: przy dzieleniu się materiałami, czekaniu na swoją kolej, słuchaniu innych, współpracy i dbaniu o wspólną pracę.
W przypadku tego muralu sztuka zadziałała jako przestrzeń spotkania, w której różnice były nie tylko szanowane, ale zostały zintegrowane. Każdy obraz wniesiony przez dzieci miał wartość sam w sobie, a po zebraniu w zbiorowe dzieło pokazał, że różnorodność może współistnieć w harmonijny sposób. Ta nauka – przeżyta, a nie narzucona – jest fundamentalną bazą kultury pokoju.
Dla społeczności sztuka ma również transformujący wpływ. Dzieło stworzone zbiorowo generuje tożsamość, przynależność i pamięć, a także zamienia codzienne przestrzenie w miejsca znaczące. Mural nie tylko przekazuje przesłanie pokoju, ale stale przypomina, że ten pokój był możliwy, ponieważ istniał dialog, organizacja i wspólna praca dzieci, nauczycieli i rodzin.
Vistularte: Jakie przesłanie chciałaby Pani przekazać społeczności Fresnillo, Zacatecas oraz reszcie Meksyku?
Cynthia Karin: Chciałabym powiedzieć, że pokój nie jest czymś odległym ani niemożliwym do osiągnięcia. Pokój zaczyna się w naszych codziennych relacjach, w sposobie, w jaki traktujemy innych i w tym, jak współpracujemy, aby ulepszać nasze wspólne przestrzenie. Ten mural udowadnia, że kiedy społeczność jednoczy się wokół pozytywnych wartości, może stworzyć coś pięknego, znaczącego i trwałego. Zapraszam Was do wiary w moc partycypacji społecznej i pracy zbiorowej, ponieważ pokojem jesteśmy my wszyscy.
Opracowanie materiału: Weronika Bazydło
Zdjęcia: dzięki uprzejmości organizatorów
