El 21 de marzo marca la celebración del Día Mundial de la Poesía. La fecha fue proclamada por la UNESCO en 1999 y, a partir del año 2000, se celebran anualmente las tradiciones y valores de este arte.
Como dijo Elena Poniatowska, la célebre escritora mexicana de raíces polacas:
“El poema debe ser vivencia. Si no es carne y sangre y huesos de uno mismo, no creo que valga la pena. Claro que se puede elaborar intelectualmente un poema, pero ya no es un poema. —¿Qué es? —Una construcción mental. Pero el poema debe ser pasión, inteligencia. Creo yo que es la manera de pensar pero con el corazón; vivir, pues. No puede hacer uno de la vida una cosa consciente sólo para escribir.”
Con motivo del Día Mundial de la Poesía, leemos hoy destacados poemas polacos y latinoamericanos.
Polonia
Wisława Szymborska (1923 – 2012)
«Nada dos veces»
Nada ocurre dos veces
y nunca ocurrirá.
Nacimos sin experiencia,
moriremos sin rutina.
Aunque fuéramos los alumnos
más torpes en la escuela del mundo,
nunca más repasaremos
ningún verano o invierno.
Ningún día se repite,
no hay dos noches iguales,
dos besos que dieran lo mismo,
dos miradas en los mismos ojos.
Ayer alguien pronunciaba
tu nombre en mi presencia,
como si de repente cayera
una rosa por la ventana abierta.
Hoy, cuando estamos juntos,
vuelvo la cara hacia el muro.
¿Rosa? ¿Cómo es la rosa?
¿Es flor? ¿O tal vez piedra?
¿Y por qué tú, mala hora,
te enredas en un miedo inútil?
Eres, pues estás pasando,
pasarás —es bello esto.
Sonrientes, abrazados,
intentemos encontrarnos,
aunque seamos distintos
como dos gotas de agua.
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 – 1944)
«La muerte es solitaria»
Aquí hay una ciudad de eventos de cera, donde los espectáculos muertos de
golondrinas
dejaron parábolas en el aire
en el campo de batalla de la noche como un puño de un kulak negro
Paso a través de los campos de rodamientos mortales.
¿Dónde se pegó la cola de milano a las nubes?
¿Dónde está mi miedo aplastado, en qué calles estás?
El día como una nuez dura sostiene leones de piedra,
leones de monumentos, en una fauces abiertas.
No te conozco Estás en lo alto como un orión.
El terror sopla desde los objetos a la espeluznante luz de las estrellas.
Un río sofocante se escapa, las estrellas la secuestran,
y el espacio me priva dolorosamente como el gas.
Voy a volver al callejón de invierno, lo que se pegó a mis piernas,
donde el viento sopla a través de los ojos y el cofre.
No me lleves, mi señor, la noche irrumpe allí
y una muerte solitaria sopla desde los canales sucios.
Miron Białoszewski (1922 – 1983)
«Mironpena»
pena el hombre Mirón pena
otra vez pende —
jo de las palabras
incierto de quehaceres
un ser es
Jarosław Iwaszkiewicz (1894 – 1980)
«Principium individuationis»
¿Dónde está la granada
cuya semilla soy yo?
¿Y dónde el melón
del que soy rebanada?
¿El filo del cuchillo de plata
por qué me ha cortado?
¿Crecerá el árbol de la semilla?
¿Late la vida en la rebanada?
El cuchillo me penetra en cada instante.
A mis gritos responde el silencio.
España
Federico García Lorca (1898 – 1936)
«Si mis manos pudieran deshojar»
Yo pronuncio tu nombre
En las noches oscuras
Cuando vienen los astros
A beber en la luna
Y duermen los ramajes
De las frondas ocultas.
Y yo me siento hueco
De pasión y de música.
Loco reloj que canta
Muertas horas antiguas.
Yo pronuncio tu nombre,
En esta noche oscura,
Y tu nombre me suena
Más lejano que nunca.
Más lejano que todas las estrellas
Y más doliente que la mansa lluvia.
¿Te querré como entonces
Alguna vez? ¿Qué culpa
Tiene mi corazón?
Si la niebla se esfuma
¿Qué otra pasión me espera?
¿Será tranquila y pura?
¡¡Si mis dedos pudieran
Deshojar a la luna!!
México
Octavio Paz (1914 – 1998)
«ALBA ÚLTIMA»
Tus cabellos se pierden en el bosque,
tus pies tocan los míos.
Dormida eres más grande que la noche
pero tu sueño cabe en este cuarto.
¡Cuántos somos qué poco somos!
Afuera pasa un taxi
con su carga de espectros.
El río que se va
siempre
está de regreso.
¿Mañana será otro día?
Argentina
Jorge Luis Borges (1899–1986)
«El amenazado»
Es el amor. Tendré que ocultarme o huir.
Crecen los muros de su cárcel, como en un sueño atroz.
La hermosa máscara ha cambiado, pero como siempre es la única.
¿De qué me servirán mis talismanes: el ejercicio de las letras,
la vaga erudición, el aprendizaje de las antiguas
lenguas, la repetición de galerías y criptas, el
universo?
Ya no podré hablar con nadie; ya no podré
mirar a nadie. El tiempo se ha detenido, la
muerte ha llegado.
Ya los ejércitos me cercan, las hordas.
(Esta habitación es irreal; ella no la ha visto.)
El nombre de una mujer me delata.
Me duele una mujer en todo el cuerpo.
«Los espejos»
Yo que sentí el horror de los espejos
no sólo ante el cristal impenetrable
donde acaba y empieza, inhabitable,
un imposible espacio de reflejos
sino ante el agua especular que imita
el otro azul en su profundo cielo
que a veces raya el ilusorio vuelo
del ave inversa o que un temblor agita
Y ante la superficie silenciosa
del ébano sutil cuya tersura
repite como un sueño la blancura
de un vago mármol o una vaga rosa,
Hoy, al cabo de tantos y perplejos
años de errar bajo la varia luna,
me pregunto qué azar de la fortuna
hizo que yo temiera los espejos.
Espejos de metal, enmascarado
espejo de caoba que en la bruma
de su rojo crepúsculo disfuma
ese rostro que mira y es mirado,
Infinitos los veo, elementales
ejecutores de un antiguo pacto,
multiplicar el mundo como el acto
generativo, insomnes y fatales.
Prolonga este vano mundo incierto
en su vertiginosa telaraña;
a veces en la tarde los empaña
el Hálito de un hombre que no ha muerto.
Nos acecha el cristal. Si entre las cuatro
paredes de la alcoba hay un espejo,
ya no estoy solo. Hay otro. Hay el reflejo
que arma en el alba un sigiloso teatro.
Todo acontece y nada se recuerda
en esos gabinetes cristalinos
donde, como fantásticos rabinos,
leemos los libros de derecha a izquierda.
Claudio, rey de una tarde, rey soñado,
no sintió que era un sueño hasta aquel día
en que un actor mimó su felonía
con arte silencioso, en un tablado.
Que haya sueños es raro, que haya espejos,
que el usual y gastado repertorio
de cada día incluya el ilusorio
orbe profundo que urden los reflejos.
Dios (he dado en pensar) pone un empeño
en toda esa inasible arquitectura
que edifica la luz con la tersura
del cristal y la sombra con el sueño.
Dios ha creado las noches que se arman
de sueños y las formas del espejo
para que el hombre sienta que es reflejo
y vanidad. Por eso nos alarman.
Guatemala
Miguel Ángel Asturias (1899–1974)
«Letanías del desterrado»
Y tú, desterrado:
Estar de paso, siempre de paso,
tener la tierra como posada,
contemplar cielos que no son nuestros,
vivir con gente que no es la nuestra,
cantar canciones que no son nuestras,
reír con risa que no es la nuestra,
estrechar manos que no son nuestras,
llorar con llanto que no es el nuestro,
tener amores que no son nuestros,
probar comida que no es la nuestra,
rezar a dioses que no son nuestros,
oír un nombre que no es el nuestro,
pensar en cosas que no son nuestras,
usar moneda que no es la nuestra,
sentir caminos que no son nuestros…
(W przekładzie Danuty Muchy i Karola Wilczewskiego, czasopismo „Listy z Daleka”, Liège, Belgia, 2014.)
El Salvador
Roque Dalton (1935 – 1975)
«Como tú» (fragmento)
Yo, como tú,
amo el amor, la vida, el dulce encanto
de las cosas, el paisaje celeste
de los días de enero.
Honduras
Roberto Sosa (1930–2011)
«Los pobres»
Los pobres son muchos
y por eso
es imposible olvidarlos.
Seguramente
ven
en los amaneceres
múltiples edificios
donde ellos
quisieran habitar con sus hijos.
Pueden
llevar en hombros
el féretro de una estrella.
Pueden
destruir el aire como aves furiosas,
nublar el sol.
Pero desconociendo sus tesoros
entran y salen por espejos de sangre;
caminan y mueren despacio.
Por eso
es imposible olvidarlos.
Nicaragua
Rubén Darío (1867 – 1916)
«Sonatina»
La princesa está triste… ¿qué tendrá la princesa?
Los suspiros se escapan de su boca de fresa,
que ha perdido la risa, que ha perdido el color.
La princesa está pálida en su silla de oro,
está mudo el teclado de su clave sonoro;
y en un vaso olvidada se desmaya una flor.
El jardín puebla el triunfo de los pavos reales.
Parlanchina, la dueña dice cosas banales,
y, vestido de rojo, piruetea el bufón.
La princesa no ríe, la princesa no siente;
la princesa persigue por el cielo de Oriente
la libélula vaga de una vaga ilusión.
¿Piensa acaso en el príncipe de Golconda o de China,
o en el que ha detenido su carroza argentina
para ver de sus ojos la dulzura de luz?
¿O en el rey de las Islas de las Rosas fragantes,
en el que es soberano de los claros diamantes,
o en el dueño orgulloso de las perlas de Ormuz?
¡Ay! La pobre princesa de la boca de rosa,
quiere ser golondrina, quiere ser mariposa,
tener alas ligeras, bajo el cielo volar,
ir al sol por la escala luminosa de un rayo,
saludar a los lirios con los versos de Mayo,
o perderse en el viento sobre el trueno del mar.
Ya no quiere el palacio, ni la rueca de plata,
ni el halcón encantado, ni el bufón escarlata,
ni los cisnes unánimes en el lago de azur.
Y están tristes las flores por la flor de la corte,
los jazmines de Oriente, los nelumbos del Norte,
de Occidente las dalias y las rosas del Sur.
¡Pobrecita princesa de los ojos azules!
Está presa en sus oros, está presa en sus tules,
en la jaula de mármol del palacio real;
el palacio soberbio que vigilan los guardas,
que custodian cien negros con sus cien alabardas,
un lebrel que no duerme y un dragón colosal.
¡Oh quién fuera hipsipila que dejó la crisálida!
(La princesa está triste. La princesa está pálida)
¡Oh visión adorada de oro, rosa y marfil!
¡Quién volara a la tierra donde un príncipe existe
(La princesa está pálida. La princesa está triste)
más brillante que el alba, más hermoso que Abril!
¡Calla, calla, princesa -dice el hada madrina-,
en caballo con alas, hacia acá se encamina,
en el cinto la espada y en la mano el azor,
el feliz caballero que te adora sin verte,
y que llega de lejos, vencedor de la Muerte,
a encenderte los labios con su beso de amor!
Costa Rica
Jorge Debravo (1938–1967)
«Despedida»
El camino, despacio,
retrocede a nuestras espaldas.
Todos los árboles se han alejado
hacia el poniente.
Todo en la tierra
se aleja alguna vez.
La luna y el paisaje.
El amor y la vida.
El reloj, en mi muñeca,
dice que son las cinco de la tarde.
La hora de los adioses,
la hora en que la misma tarde
agita nubecillas en despedida.
Panamá
Gil Blas Tejeira (1901-1975)
«La tarde»
La tarde, ya sin aliento,
se desmaya en un celaje
y un molino de viento
le da cuerda al paisaje.
Cuba
José Martí (1853-1895)
«Yo soy un hombre sincero»
Yo soy un hombre sincero
De donde crece la palma,
Y antes de morirme quiero
Echar mis versos del alma.
Yo vengo de todas partes,
Y hacia todas partes voy:
Arte soy entre las artes,
En los montes, monte soy.
Los nombres extraños sé
De las hierbas y las flores,
Y de mortales engaños,
Y de sublimes dolores.
Yo he visto en la noche oscura
Llover sobre mi cabeza
Los rayos de lumbre pura
De la divina belleza.
Alas nacer vi en los hombros
De las mujeres hermosas:
Y salir de los escombros
Volando las mariposas.
He visto vivir a un hombre
Con un puñal al costado,
Sin decir jamás el nombre
De aquella que lo ha matado.
Se dicen que del joyero
Tome la joya mejor;
Tomo un amigo sincero
Y pongo a un lado el amor.
Yo he visto al águila herida
Volar al azul sereno,
Y morir en su guarida
La víbora del veneno.
Yo sé bien que cuando el mundo
Cede, lívido, al descanso,
Sobre el silencio profundo
Murmura el arroyo manso.
Yo he puesto la mano osada,
De horror y júbilo yerta,
Sobre la estrella apagada
Que cayó frente a mi puerta.
Oculto en mi pecho bravo
La pena que me lo hiere:
El hijo de un pueblo esclavo
Vive por él, calla, y muere.
Todo es hermoso y constante,
Todo es música y razón,
Y todo, como el diamante,
Antes que luz es carbón.
Yo sé que el necio se entierra
Con gran lujo y con gran llanto, –
Y que no hay fruta en la tierra
Como la del camposanto.
Callo, y entiendo, y me quito
La pompa del rimador:
Cuelgo de un árbol marchito
Mi muceta de doctor.
República Dominicana
Junot Díaz (1968 – )
Pasaje de La maravillosa vida breve de Óscar Wao
«Así es la vida. Toda la felicidad de la que te rodeas, te la barre como si nada. Si me preguntan, diría que no creo que las maldiciones existan. Pienso que solo existe la vida. Y eso basta.»
Puerto Rico
Julia de Burgos (1914–1953)
«Yo misma fui mi ruta»
Yo quise ser como los hombres quisieron que yo fuese:
un intento de vida;
un juego al escondite con mi ser.
Pero yo estaba hecha de presentes,
y mis pies planos sobre la tierra promisoria
no resistían caminar hacia atrás,
y seguían adelante, adelante,
burlando las cenizas para alcanzar el beso
de los senderos nuevos.
A cada paso adelantado en mi ruta hacia el frente
rasgaba mis espaldas el aleteo desesperado
de los troncos viejos.
Pero la rama estaba desprendida para siempre,
y a cada nuevo azote la mirada mía
se separaba más y más y más de los lejanos
horizontes aprendidos:
y mi rostro iba tomando la expresión que le venía de adentro,
la expresión definida que asomaba un sentimiento
de liberación íntima;
un sentimiento que surgía
del equilibrio sostenido entre mi vida
y la verdad del beso de los senderos nuevos.
Ya definido mi rumbo en el presente,
me sentí brote de todos los suelos de la tierra,
de los suelos sin historia,
de los suelos sin porvenir,
del suelo siempre suelo sin orillas
de todos los hombres y de todas las épocas.
Y fui toda en mí como fue en mí la vida…
Yo quise ser como los hombres quisieron que yo fuese:
un intento de vida;
un juego al escondite con mi ser.
Pero yo estaba hecha de presentes;
cuando ya los heraldos me anunciaban
en el regio desfile de los troncos viejos,
se me torció el deseo de seguir a los hombres,
y el homenaje se quedó esperándome.
Colombia
Porfirio Barba-Jacob (1883 –1942)
«Soneto colombiano» (fragmento)
En el fondo del alma llevo un río
de sangre y de pasión, río sin fin,
que corre hacia la muerte y hacia el olvido,
y en su curso arrastra mi sufrir.
«Canción de la vida profunda»
Yo no sé quién soy, ni quién eres tú.
Yo no sé qué es la vida ni la muerte.
Yo no sé qué es el amor ni el dolor.
Yo no sé nada, nada sé.
Sólo sé que amo, que sufro, que vivo.
Sólo sé que muero, que lloro, que callo.
Sólo sé que callo, que lloro, que muero.
Sólo sé que vivo, que sufro, que amo.
Yo no sé quién soy, ni quién eres tú.
Venezuela
Andrés Eloy Blanco (1896–1955)
«Ángel en ojeras»
Ángel en ojeras,
ángel en ojeras,
ángel en ojeras,
ángel en ojeras.
Niño del dolor,
de la noche y del silencio,
ángel en ojeras.
Ecuador
Jorge Carrera Andrade (1903–1978)
«Micrograma”
Hombrecito minúsculo,
gota de agua en la corriente,
polvo en el rayo solar,
átomo de arena en la playa,
renacuajo en el estanque,
gota de esperma en la matriz,
pasto en el viento,
hombrecito,
¡qué grande eres!
Perú
César Vallejo (1892–1938)
«INTENSIDAD Y ALTURA»
Quiero escribir, pero me sale espuma,
quiero decir muchísimo y me atollo;
no hay cifra hablada que no sea suma,
no hay pirámide escrita, sin cogollo.
Quiero escribir, pero me siento puma;
quiero laurearme, pero me encebollo.
No hay toz hablada, que no llegue a bruma,
no hay dios ni hijo de dios, sin desarrollo.
Vámonos, pues, por eso, a comer yerba,
carne de llanto, fruta de gemido,
nuestra alma melancólica en conserva.
Vámonos! Vámonos! Estoy herido;
Vámonos a beber lo ya bebido,
vámonos, cuervo, a fecundar tu cuerva.
Bolivia
Jaime Sáenz (1921–2011)
«Himno al Hombre Nuevo»
Hombre nuevo,
nacido de la tierra y del relámpago,
de la piedra y del viento andino,
de la sangre india y del sudor campesino.
Hombre nuevo,
que caminas con el sol en la frente,
con la pachamama en el corazón.
Chile
Pablo Neruda (1904–1973)
«Sonet XVII»
No te amo como si fueras rosa de sal, topacio
o flecha de claveles que propagan el fuego:
te amo como se aman ciertas cosas oscuras,
secretamente, entre la sombra y el alma.
Te amo como la planta que no florece y lleva
dentro de sí, escondida, la luz de aquellas flores,
y gracias a tu amor vive oscuro en mi cuerpo
el apretado aroma que ascendió de la tierra.
Te amo sin saber cómo, ni cuándo, ni de dónde,
te amo directamente sin problemas ni orgullo:
así te amo porque no sé amar de otra manera,
sino así de este modo en que no soy ni eres,
tan cerca que tus manos son mías,
tan cerca que tus ojos se cierran con mis sueños.
Uruguay
Mario Benedetti (1920–2009)
«Te quiero»
Te quiero porque tus manos
trabajan por la justicia
Si te quiero es porque sos
mi amor, mi cómplice y todo
y en la calle codo a codo
somos mucho más que dos
Te quiero por tu mirada
que mira y siembra futuro
Tu boca que es tuya y mía
tu boca no se equivoca
te quiero porque tu boca
sabe gritar rebeldía
Y por tu rostro sincero
y tu paso vagabundo
y tu llanto por el mundo
porque sos pueblo te quiero
y que me quieras te quiero.
Paraguay
Manuel Ortiz Guerrero (1897–1959)
«Mi caballo es libre»
Mi caballo es libre,
no lo arrimo a la cerca,
no lo ato al palenque,
no lo encierro en el corral.
Mi caballo es libre,
y galopa por la pampa,
por la pampa infinita,
bajo el cielo sin fin.
No le pongo herraduras,
no le corto la crin,
no le corto la cola.
Mi caballo es libre,
como el viento del sur.
Fuentes
- “Poesía polaca” – Material de Lectura (UNAM)
https://materialdelectura.unam.mx/poesia-moderna/16-poesia-moderna-cat/74-031-poesia-polaca?showall=1 - Wisława Szymborska, “Nic dwa razy” – Poezja.org
https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/106/Nic_dwa_razy - Federico García Lorca, “Gdyby ręce moje mogły ogołocić z liści” – Wywrota
https://literatura.wywrota.pl/wiersz-klasyka/52090-federico-garcia-lorca-gdyby-rece-moje-mogly-ogolocic-z-lisci.html - W kręgu zagadnień literatury powszechnej – Uniwersytet Jana Kochanowskiego (PDF)
https://ilij.ujk.edu.pl/wp-content/uploads/W_kregu_zagadnien_literatury_powszechnej_2019ost.pdf - “Recordando a Miguel Ángel Asturias: Letanías del desterrado” – Trianarts
https://trianarts.com/recordando-a-miguel-angel-asturias-letanias-del-desterrado/ - Blog Bienczycka
https://bienczycka.com/blog/?p=546 - “Umoćz wargi w kamieniu” – Biuro Literackie
https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/ksiazki/umocz-wargi-w-kamieniu/
21 marca obchodzimy Światowy Dzień Poezji. Święto to zostało ustanowione przez UNESCO w 1999 roku. Od 2000 roku, każdego roku celebrujemy tradycje i wartości, jakie niesie ze sobą poezja.
Jak powiedziała Elena Poniatowska, wybitna meksykańska pisarka o polskich korzeniach:
„Wiersz musi być przeżyciem. Jeśli nie wypływa z czyjejś krwi i kości, nie sądzę, by był cokolwiek wart. Oczywiście, można skonstruować wiersz czysto intelektualnie, ale wtedy nie jest on już wierszem. — Czym więc jest? — Konstrukcją myślową. Wiersz musi być jednak pasją i inteligencją. Myślę, że to sposób myślenia, ale sercem; po prostu — życie. Nie można czynić z życia rzeczy czysto świadomej tylko po to, by pisać”.
Z okazji Światowego Dnia Poezji czytamy dziś wybitne wiersze polskie i latynoamerykańskie.
Polska
Wisława Szymborska (1923 – 2012)
“Nic dwa razy”
Nic dwa razy się nie zdarza
i nie zdarzy. Z tej przyczyny
zrodziliśmy się bez wprawy
i pomrzemy bez rutyny.
Choćbyśmy uczniami byli
najtępszymi w szkole świata,
nie będziemy repetować
żadnej zimy ani lata.
Żaden dzień się nie powtórzy,
nie ma dwóch podobnych nocy,
dwóch tych samych pocałunków,
dwóch jednakich spojrzeń w oczy.
Wczoraj, kiedy twoje imię
ktoś wymówił przy mnie głośno,
tak mi było, jakby róża
przez otwarte wpadła okno.
Dziś, kiedy jesteśmy razem,
odwróciłam twarz ku ścianie.
Róża? Jak wygląda róża?
Czy to kwiat? A może kamień?
Czemu ty się, zła godzino,
z niepotrzebnym mieszasz lękiem?
Jesteś – a więc musisz minąć.
Miniesz – a więc to jest piękne.
Uśmiechnięci, współobjęci
spróbujemy szukać zgody,
choć różnimy się od siebie
jak dwie krople czystej wody. źródło:
Krzysztof Kamil Baczyński (1921 – 1944)
“Śmierć samotna”
Oto miasto zdarzeń woskowych, gdzie martwe widma jaskółek
zostawiły w powietrzu parabole lotów
w pobojowisku nocy jak pięści czarnej kułak
przechodzę przez obozy śmiertelnych namiarów.
Gdzie sen jaskółczy umarł przylepiony do chmur?
gdzie moja trwoga strącona, w jakich ulic przepaście?
Dzień jak orzech twardy trzymają kamienne lwy,
lwy z pomników, w otwartej paszczy.
Nie znam ciebie. Wysoko upływasz jak orion.
Groza wieje z przedmiotów w trupim świetle gwiazd.
Ucieka duszna rzeka, gwiazd porywa grom ją,
a przestrzeń mnie odbarwia boleśnie jak gaz.
Wracam w zaułek zimowy, co mi do nóg przywarł,
gdzie wiatr wieje na przestrzał przez oczy i pierś.
Nie wódź mnie, panie, dalej tam się noc urywa
i od brudnych kanałów dmie samotna śmierć.
Miron Białoszewski (1922 – 1983)
“Mironczarnia”
męczy się człowiek Miron męczy
znów jest zeń słów niepotraf
niepewny cozrobień
yeń
Jarosław Iwaszkiewicz (1894 – 1980)
“Principium Individuationis”
Gdzie jest ten owoc granatu
którego jestem ziarnkiem?
Gdzie jest ten melon
którego jestem płatem?
Ostrze srebrnego noża
po co mnie odkroiło?
Czy z ziarna wyrośnie drzewo?
Czy w płacie ukryte nasienie?
Nóż mnie przeszywa co chwila.
Na krzyk odpowiada milczenie.
Hiszpania
Federico García Lorca (1898 – 1936)
“Gdyby ręce moje mogły ogołocić z liści”
W noce pociemniałe
wymawiam imię twoje.
Kiedy gwiazdy się schodzą
na księżycowe wodopoje,
kiedy usną już gałęzie
z listowiem tajemnie
i kiedy czuję namiętności
i muzyki wzbierające we mnie.
Zegar, co zmarłe godziny
obłędny śpiewa bezsennie.
Wymawiam imię twoje
w tę noc uśpioną w mroku
i twoje imię rozbrzmiewa
dalekie jak nigdy dotąd.
dalsze niż wszystkie gwiazdy,
boleśniejsze niż deszcz przelotny.
Czy jeszcze cię kiedy pokocham
jak wtedy? Jaką nowinę
moje serce ponosi?
Jeśli mgła się rozpłynie,
jakie są jeszcze pasje przede mną?
Czy będą spokojne i czyste?
Gdybyż moje palce mogły
obedrzeć z księżyca liście!!
(tłum. Jerzy Ficowski)
Meksyk
Octavio Paz (1914 – 1998)
“Ostatni świt”
Leżąca w przestrzeniach,
Twoje włosy gubią się w lesie,
Twoje stopy dotykają moich.
Śpiąca większa jesteś od nocy,
Ale twój sen mieści się w tym pokoju.
Czymże jesteśmy tak mało jesteśmy tak wiele!
Ulicą przejeżdża taksówka
W jej wnętrzu ładunek widm.
Rzeka która odchodzi
Zawsze
Jest z powrotem.
Czy jutro będzie inny dzień?
Argentyna
Jorge Luis Borges (1899–1986)
„Zagrożony”
To miłość. Jestem tylko połową całości.
Dla mnie druga połowa nigdy nie istniała.
Człowiek, którego kocham, prosty, zwyczajny,
pije kawę i mówi o polityce,
czyta gazety i gra w szachy.
Znam go od dawna, od zawsze,
jest moim przyjacielem, bratem, ojcem.
Ale kiedy go widzę, drży mi serce.
Kiedy mówi, głos jego mnie rozbraja.
Kiedy milczy, cisza jego mnie zabija.
Jestem zagrożony. On nie wie o tym.
On nie wie, że go kocham.
On nie wie, że dla niego żyję.
Jestem zagrożony. Kocham go.
Jestem zagrożony. On jest prosty.
Jestem zagrożony. On nie wie.
(W tłumaczeniu Zofii Chądzyńskiej, tom Zwierciadła, wyd. Czytelnik.)
“Zwierciadła”
Ja, który lękałem się zwierciadeł,
Nie tylko nieprzeniknionego kryształu,
W którym kończy się i zaczyna niemożliwa
Przestrzeń odbić, nie do zamieszkania,
Bałem się przejrzystej wody, która naśladuje
Ten inny błękit w swym niebie głębokim,
Które czasami przekreśla lot złudny
Odwrotnego ptaka lub przebiega drżenie,
Bałem się też milczącej powierzchni
Subtelnego hebanu, którego połysk
Powtarza niby sen białość marmuru
Zmiennego i nietrwałej róży,
Dziś, u kresu tylu lat niepewnych
Włóczęgi pod niestałym księżycem,
Zapytuję siebie, jaka kolej losu
Sprawiła, że lękam się luster.
Lustra metalowe, lustra w masce
Z mahoniu, które we mgle
Swym rudym zmierzchem cieniują
Tamtą twarz patrzącą, na którą się patrzy.
Widzę je nieskończone, to elementarni
Wykonawcy antycznego paktu,
Którzy mnożą świat niby akt
Rozrodczy, bezsenni i fatalni.
Przedłużają ten próżny świat niepewny
Swą zawrotną pajęczyną;
Czasami o zmierzchu je oplata
Oddech człowieka, który jeszcze żyje.
Śledzi nas kryształ. Jeśli wśród czterech ścian
Mojej alkowy jest zwierciadło,
Nie jestem sam. Jest tu inny. Odbicie,
Co uzbraja o brzasku dyskretny teatr.
Wszystko się zdarza i nic się nie pamięta
W tych kryształowych komnatach,
Gdzie niby fantastyczni rabini
Czytamy książki z prawa na lewo.
Klaudiusz, król jednego wieczoru, król ze snu,
Nie czuł, że był snem aż po dzień,
W którym jakiś aktor odkrył jego zdradę
Sztuką milczącą mima na deskach estrady.
Sny są rzadkie, więcej jest zwierciadeł,
W swoim zwyczajnym, zużytym rejestrze
Dzień każdy nosi w sobie złudny
Świat głęboki, co knują odbicia.
Bóg (można sądzić) jest sprawcą pokątnym
Całej tej znikliwej architektury,
Która buduje światło z blasku
Kryształu i cień z marzeń sennych.
Bóg stworzył noce, które się zbroją
We sny i kształty zwierciadeł,
Aby człowiek poczuł się odbiciem
I próżnością ledwie. Dlatego nas trwożą.
(Tłumacz: Krzysztof Andrzej Jeżewski)
Gwatemala
Miguel Ángel Asturias (1899–1974)
“Litania emigrante”
I ty, wygnańcze:
W drodze, zawsze w drodze,
mieć ziemię za przytułek,
oglądać niebiosa, które nie są nasze,
mieszkać z ludźmi, którzy nie należą do nas,
śpiewać piosenki, które nie są nasze,
śmiać się śmiechem, który nie jest nasz,
podawać ręce, które nie są nasze,
płakać łzami, które nie są nasze,
kochać miłością, która nie jest nasza,
próbować jedzenie, które nie jest nasze,
modlić się do Bogów, którzy nie są nasi,
usłyszeć imię, które nie jest nasze,
myśleć o rzeczach, które nie są nasze,
używać pieniędzy, które nie są nasze,
iść drogami, która nie są nasze…
[…]
Honduras
Roberto Sosa 1930–2011
„Biedni” (fragment)
Biedni są liczni
i dlatego
nie sposób o nich zapomnieć.
Zapewne widzą
o świtach
liczne budynki,
w których chcieliby
zamieszkać ze swoimi dziećmi.
Mogą nieść na ramionach
trumnę gwiazdy.
Mogą niszczyć powietrze jak rozwścieczone ptaki,
zaciemniać słońce.
Lecz nie znając swoich skarbów
wchodzą i wychodzą przez lustra krwi;
idą i umierają powoli.
Dlatego
nie sposób o nich zapomnieć.
Nicaragua
Rubén Darío (1867 – 1916)
“Sonatina”
Jakże smutna księżniczka … Cóż księżniczkę tak boli?
Wstrzymywane westchnienia płyną z ust mimo woli,
Co straciły swą barwę, których uśmiech już zbladł.
Siedzi smutna księżniczka na swym krześle złoconym,
W oniemiałych klawiszach pochowały się tony,
Zapomniany w wazonie rozsypuje się kwiat.
Triumfalnym pochodem poprzez park suną pawie,
Ochmistrzyni, gaduła, ględzi niezbyt ciekawie
I czerwono ubrany krąży błazen jak bąk.
Lecz księżniczka nie widzi, nie rozumie, nie czuje,
Wzrok księżniczki ku wschodnim widnokręgom szybuje,
Kędy ważka-złudzenie uleciała znad łąk.
Myśli może o księciu dalekiego Kataju,
I jak niegdyś zatrzymał swą karocę wśród gaju,
Żeby ujrzeć w jej oczach blask co słodko się skrzy,
Lub o królu wysp owych, gdzie się róża czerwieni,
Lub o panu diamentów, albo tym, co się mieni
Władcą pereł Ormuzu i pałace ma trzy?
Biedna, biedna księżniczka, co ma usta jak wiśnie,
Chce dogonić motyla, gdy jej w słońcu zabłyśnie,
Chce być śmigłą jaskółką i pod nieba mknąć dal,
Iść do końca drabinki płomienistej promienia,
Witać lilie majowe jak powiewne natchnienia,
Albo zgubić się w huku i wichurze wśród fal.
Ach, już nie chce pałacu ani srebrnej kądzieli,
Ani sokół zaklęty, ni ją błazen weseli,
Ni jezioro łabędzie nie pocieszy jej już;
I zmartwione są kwiaty, bo kwiat dworu zmartwiony,
Nenufary północy, wschodnich stron anemony,
Chryzantemy zachodu, a z południa kwiat róż.
Biedna, biedna księżniczka, która wzrok ma błękitny!
Cała w złoto przybrana i w swój płaszcz aksamitny,
Z wielkiej klatki z marmuru wyjść nie może na krok:
Bo pałacu wytrwale strzeże w dzień i nocami
Stu okrutnych Murzynów ze stu halabardami,
Czujny chart, który nie śpi, i ogromny zły smok.
Jakiż motyl w więzieniu dom poczwarce zakłada?
– Jakże smutna księżniczka, jakże smutna i blada –
Wizjo z kości słoniowej, róży, złota i mgły!
Któż poleci w te kraje, kędy książę zasiada
– Jakże smutna księżniczka, jakże smutna i blada –
Co tak błyszczy jak zorza, co jest piękny jak sny …
Cicho, cicho, księżniczko, mówi wróżka życzliwa,
Na koniku skrzydlatym hen z daleka przybywa
– Miecz za pasem wspaniały, w ręku uzda, cud uzd –
Najszczęśliwszy z rycerzy, co cię kocha nieznaną,
Co nadjeżdża zwycięski, wlokąc Śmierć pokonaną,
By rozpalić ci wargi pocałunkiem swych ust.
(Przełożył Janusz Strasburger, “Antologia poezji hiszpańskiej”, Elma Books 2000)
Kostaryka
Jorge Debravo (1938–1967)
“Pożegnanie”
Droga, powoli,
cofa się za naszymi plecami.
Wszystkie drzewa oddaliły się
ku zachodowi.
Wszystko na ziemi
kiedyś się oddala.
Księżyc i krajobraz.
Miłość i życie.
Zegarek na mojej ręce
mówi, że jest piąta po południu.
Godzina pożegnań,
godzina, gdy sama wieczór
machnie chmurkami na pożegnanie.
Panama
Gil Blas Tejeira (1901-1975)
“Popołudnie”
Popołudnie, już bez tchu,
mdleje w purpurowym niebie,
a wiatrak w oddali
nawija sprężynę krajobrazu.
Kuba
José Martí (1853-1895)
„Jestem człowiekiem szczerym” (Fragment)
Ja jestem człowiekiem szczerym
Stamtąd, gdzie wzrasta palma.
Przed śmiercią w wiersza litery
Dusza śpiewając się wciela.
Ja jestem przychodniem zewsząd,
We wszystkie strony odchodzę,
Bo jest w sztuce sztuki przestwór…
Dominikana
Junot Díaz
Fragment z powieści Krótki i niezwykły żywot Oscara Wao
“I takie życie. Całe szczęście, które człowiek mozolnie sobie poskłada, rozpryśnie się, jakby było niczym. Jeśli chcecie znać moje zdanie, takie rzeczy jak klątwy nie istnieją. Istnieje tylko życie. Ono wystarczy.”
(Przekład Jerzy Kozłowski)
Puerto Rico
Julia de Burgos (1914–1953)
„Ja sama byłam swoją ścieżką”
Chciałam być taka, jak mężczyźni chcieli, żebym była:
próba życia;
zabawa w chowanego z moim jestestwem.
Lecz ja byłam utkana z teraźniejszości,
a moje płaskie stopy na ziemi obiecanej
nie chciały iść wstecz,
i szły naprzód, naprzód,
naigrywając się z popiołów, by dosięgnąć pocałunku
nowych ścieżek.
Na każdy krok naprzód na mojej drodze ku przodowi
drżały moje plecy w rozpaczliwym łopotaniu
starych pni.
Ale gałąź była na zawsze wyrwana,
i przy każdym nowym biczowaniu moje spojrzenie
coraz bardziej oddalało się od odległych
nauczonych horyzontów:
i moja twarz przyjmowała wyraz płynący z wnętrza,
określony wyraz, który odsłaniał uczucie
wewnętrznego wyzwolenia;
uczucie, które wyłaniało się
z równowagi utrzymywanej między moim życiem
a prawdą pocałunku nowych ścieżek.
Już określona moja droga w teraźniejszości,
poczułam się pędem wszystkich gleb ziemi,
gleb bez historii,
gleb bez przyszłości,
gleby zawsze glebą bez brzegów
wszystkich ludzi i wszystkich epok.
I byłam cała w sobie, jak było we mnie życie…
Chciałam być taka, jak mężczyźni chcieli, żebym była:
próba życia;
zabawa w chowanego z moim jestestwem.
Lecz ja byłam utkana z teraźniejszości;
gdy już heroldzi zapowiadali mnie
w królewskim pochodzie starych pni,
zafascynowało mnie pragnienie iść za mężczyznami,
a hołd pozostał czekając na mnie.
Kolumbia
Porfirio Barba-Jacob (1883 –1942)
„Soneto colombiano” (fragment)
W głębi duszy niosę rzekę
krwi i namiętności, rzekę bez końca,
co płynie ku śmierci i ku zapomnieniu,
i w swym biegu niesie mój ból.
„Canción de la vida profunda”
Nie wiem, kim jestem, ni kim ty jesteś.
Nie wiem, czym jest życie ani śmierć.
Nie wiem, czym jest miłość ani ból.
Nic nie wiem, nic nie wiem.
Wiem tylko, że kocham, że cierpię, że żyję.
Wiem tylko, że umieram, że płaczę, że milczę.
Wiem tylko, że milczę, że płaczę, że umieram.
Wiem tylko, że żyję, że cierpię, że kocham.
Nie wiem, kim jestem, ni kim ty jesteś.
(Tłumaczenia na polski Grzegorz Łatus w antologii Poezja hiszpańskojęzyczna XX wieku, PIW.)
Wenezuela
Andrés Eloy Blanco (1896–1955)
„Anioł w sińcach pod oczami”
Anioł w sińcach pod oczami,
anioł w sińcach pod oczami,
anioł w sińcach pod oczami,
anioł w sińcach pod oczami.
Dziecko bólu,
nocy i milczenia,
anioł w sińcach pod oczami.
(Tłumaczenie Sławomira Mrożka w antologii Poezja hiszpańskojęzyczna XX wieku, PIW.)
Ekwador
Jorge Carrera Andrade (1903–1978)
„Micrograma”
Człowieczek maleńki,
kropla wody w nurcie rzeki,
pyłek w promieniu słonecznym,
atom piasku na plaży,
kijanka w sadzawce,
kropla nasienia w macicy,
trawa na wietrze,
człowieczek,
jakiż jesteś wielki!
(Tłumaczenie Jarosława Mereczyńskiego w antologii Poezja latynoamerykańska XX wieku, Wydawnictwo Literackie.)
Peru
César Vallejo (1892–1938)
Namiętnie i z wysoka
Chcę pisać, a tu bełkot jak piana wypływa.
Chcąc najwięcej wyrazić, zapadam się w ciszy.
Ledwie wymówię cyfrę, już sumą się wzbija.
Piramid bez wierzchołków nie sięgnę w zapisie.
Chcę pisać, ale rosną mi pumy pazury.
Laurów pragnę, lecz w łuskach jestem, jak cebula.
Co tylko się wypowie, zachodzi za chmury.
Każdy bóg, czy syn boży, w niebożę się stula.
Ruszajmy przeto napaść się do syta,
ciało żałosne, w jękach nieustannych,
melancholijna duszo, w konserwę ubita.
Ruszajmy! Żwawo! Jestem przecież ranny.
Wypijmy zatem to, co już wypite.
Ruszajmy, kruku, zapładniać kruczyce.
(Tłumaczenie przez Krystynę Rodowską z Umocz wargi w kamieniu. Przekłady z poetów latynoamerykańskich, Biuro Literackie w serii “Antologie” 23 kwietnia 2011 roku.)
Boliwia
Jaime Sáenz (1921–2011)
„Hymn do Nowego Człowieka”
Człowieku nowy,
zrodzony z ziemi i błyskawicy,
z kamienia i wiatru andyjskiego,
z krwi indiańskiej i potu chłopskiego.
Człowieku nowy,
co idziesz z słońcem na czole,
z Pachamamą w sercu.
(Przetłumaczony przez Jacka Trznadla w antologii Poezja hiszpańskojęzyczna XX wieku, PIW.)
Chile
Pablo Neruda (1904–1973)
„Sonet XVII”
Nie kocham cię tak, jak kochaliby
różę z soli albo strzałę z karminu,
kocham cię jak ciemne rzeczy w ciszy
kochają się – potajemnie, między cieniem i duszą.
Kocham cię jak roślina, co nie kwitnie, a ma
w sobie światło tych kwiatów; dzięki tobie
aromat, co wzniósł się z ziemi, żyje w mym ciele
zamknięty, w ciemności.
Kocham cię nie wiedząc jak, ani kiedy, ani skąd,
kocham cię bez namysłu i bez wahania,
kocham cię tak po prostu, bo nie umiem inaczej,
tylko w ten sposób, w którym nie ja ani ty –
tak blisko, że twoje dłonie są moje,
tak blisko, że zamykają się twoje oczy z mymi snami.
(Przetłumaczony przez Zofię Chądzyńską, Wydawnictwo Literackie.)
Urugwaj
Mario Benedetti (1920–2009)
„Kocham cię”
Kocham cię, bo twoje ręce
walczą o sprawiedliwość.
Kocham cię, bo jesteś
mi miłością, wspólniczką i wszystkim,
i na ulicy ramię w ramię
jesteśmy czymś więcej niż dwojgiem.
Kocham cię za spojrzenie,
co patrzy i sieje przyszłość.
Twoje usta są twoje i moje,
nie mylą się nigdy,
kocham cię, bo twoje usta
umieją krzyczeć bunt.
I za szczerą twarz twoją,
i za krok twój wędrowny,
i za łzy o cały świat,
bo jesteś ludem – kocham cię.
I że ty mnie kochasz – kocham cię.
(W tłumaczeniu Sławomira Mrożka.)
Paragwaj
Manuel Ortiz Guerrero (1897–1959)
„Mój koń jest wolny”
Mój koń jest wolny,
nie przywiązuję go do płotu,
nie wiążę u palika,
nie zamykam w zagrodzie.
Mój koń jest wolny,
i pędzi po pampasie,
po bezkresnej pampasie,
pod niebem bez końca.
Nie kuję mu podków,
nie ścinam grzywy,
nie obcinam ogona.
Mój koń jest wolny,
jak południowy wiatr.
(Tłumaczenie Cezarego K. Nowaczyńskiego w antologii Poezja hiszpańskojęzyczna XX wieku, PIW.)
Źródła
- “Poesía polaca” – Material de Lectura (UNAM)
https://materialdelectura.unam.mx/poesia-moderna/16-poesia-moderna-cat/74-031-poesia-polaca?showall=1 - Wisława Szymborska, “Nic dwa razy” – Poezja.org
https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/106/Nic_dwa_razy - Federico García Lorca, “Gdyby ręce moje mogły ogołocić z liści” – Wywrota
https://literatura.wywrota.pl/wiersz-klasyka/52090-federico-garcia-lorca-gdyby-rece-moje-mogly-ogolocic-z-lisci.html - W kręgu zagadnień literatury powszechnej – Uniwersytet Jana Kochanowskiego (PDF)
https://ilij.ujk.edu.pl/wp-content/uploads/W_kregu_zagadnien_literatury_powszechnej_2019ost.pdf - “Recordando a Miguel Ángel Asturias: Letanías del desterrado” – Trianarts
https://trianarts.com/recordando-a-miguel-angel-asturias-letanias-del-desterrado/ - Blog Bienczycka
https://bienczycka.com/blog/?p=546 - “Umoćz wargi w kamieniu” – Biuro Literackie
https://www.biuroliterackie.pl/biblioteka/ksiazki/umocz-wargi-w-kamieniu/
